Gemaakt met een budget van niet meer dan 4,2 miljoen dollar, is dit een van de grootste surprise hits uit de filmgeschiedenis. De oorspronkelijke regisseur was Walter Hill, maar hij zag af van de regie omdat hij zich geen raad wist met de ‘technologische aanblik’ van de film. Uiteindelijk werd de toen nog vrij onbekende Ridley Scott aangetrokken. Alien maakte hem op slag beroemd. Hill bleef wel als producent aan de film verbonden en was ook degene die op het idee kwam om een vrouw als hoofdpersonage te kiezen. Alien maakte ook een ster van Sigourney Weaver (de ‘striptease’ aan het slot bombardeerde haar zelfs even tot seksidool), die tot op heden (2010) in alle sequels te zien was als Ripley. Scott bereidt momenteel een prequel voor, waarin (de jonge) Ripley, naar valt aan te nemen, door een ander  zal worden vertolkt.

In een verre toekomst, vangt het ruimteschip Nostromo een noodsignaal op van een buitenplaneet. Drie crewleden dalen af naar de oppervlakte van de planeet, waar één van hen wordt aangevallen door een vreemd, organisch wezen dat zich aan zijn gelaat vastzuigt. Tegen de quarantainevoorschriften in, wordt de getroffene (die buiten kennis is) toegelaten tot het ruimteschip. Na enige tijd lijkt de man genezen, maar tijdens de volgende maaltijd wordt hij ziek, en (in de beroemdste en meest angstaanjagende scène uit de hele film) barst er een klein creatuur uit zijn borstkas. Het reptielachtige wezen blijkt zeer vraatzuchtig en heeft het op de crewleden voorzien. Eén voor één vallen ze ten prooi aan het monster, totdat slechts één van hen over is …

Scott accepteerde de regieopdracht hoewel hij niet van horror hield. Hij ergerde zich doorgaans aan de al te expliciete beelden van het monster (‘een man in een pak’) en besloot daarom het monster in Alien zoveel mogelijk buiten beeld te houden. Ook wilde hij geen al te opdringerige soundtrack voor zijn film. Het grootste gedeelte van Alien is muziekloos, haast geluidloos, met slechts zo nu en dan een omgevingsgeluid dat de stilte doorbreekt. Alien was in zekere zin ook een reactie op Stanley Kubrick’s 2001: A Space Odyssey, dat nog steeds gold als voorbeeld van hoe een sciencefictionfilm er moest uitzien. 2001 oogde clean, met een ruimteschip dat leek op een salon. Scott wilde dat Alien er ‘vuil’ zou uitzien, met een bezwete en vermoeide  crew, en een ruimteschip dat lijkt op een fabriek: stoom, druipende kranen, lekkende leidingen, geluiden van metaal op metaal …

Alien geldt voor velen als de perfecte space-horror-film. Er zijn diverse klassieke scènes (het eierenveld, de uitbarsting, de kat, de countdown, de finale in de shuttle) en ondanks een relatief gebrek aan actiemomenten, weet Scott de spanning meesterlijk te doseren. Er was aanvankelijk veel commentaar op het script dat (zoals producent Hill heeft toegegeven) niet veel meer was dan een modernisering van de overbekende formule voor space-horror uit de jaren vijftig, compleet met een ‘krankzinnige geleerde’ (hier een robot!) die het monster voor vernietiging wil behoeden in de naam van wetenschap en vooruitgang. Vandaag de dag worden dergelijke invloeden echter ‘postmodern’ genoemd, en door de meeste critici gewaardeerd. Je merkt hier en daar dat de techniek in de afgelopen dertig jaar niet heeft stilgestaan. Het monster is soms nog steeds te veel ‘een man in een pak’. Ook het tempo ligt (ondanks de ‘meesterlijk gedoseerde spanning’) naar huidige maatstaven misschien wat laag. Maar daar staat veel moois tegenover.

Kijk en huiver.

Sequel: Aliens (1986, James Cameron)